Omukithi gwEkondo nElaka gwa thika
Omupevi minista gwUuministeli wUunamapya, Oohi, Omeya nomatalululo gEvi Charles Mubita okwa koleke onkundana ndjika mOmutumba gwOpashigwana mEtine lyoshiwike sha ziko.
"Onda thikama mpaka neyeme enene neipulo okutseyitha eholoko lyomukithi gwEkondo nElaka moshitopolwa shetu moshilongo shoka sha kala kaashi na omukithi nguka, Mubita a ti.
Mubita okwa ti aanawino oya kutha uuhololi womakonakono mEtiyali kiimuna 11 mbyoka ya ulika omandhidhiliko gathaneka omukithi gwEkondo nElaka. Oshikondo Oshinene shUunamiti wIiimuna mOvenduka osha ningi omakonakono gokolambola. Uuhololi 10 mo-11 owa monika wu na omukithi nguka.
“Shika osha koleke eholoko lyomukithi gwEkondo nElaka moshitopolwa shaNamibia shoka sha kala kaashi na omukithi nguka, ngaashi tashi dhimbululwa ko-WOAH (Ehangano lyUuhaku wIiimuna muUuyuni),” osho a popi.
“Eholokopo ndika oli na iizemo ya kwata miiti e tashi noya guma uuhupilo woshilongo nonkalo yomaalameno gaaNamibia molwaashoka emangepo lyomalandithilo giimuna niikwakwatelwa yiimuna otali kalekwa, moshilongo noondje yoshilongo,” osho a londodha.
Mubita okwa ti omashongo ngaka oga thiminike Uuministeli gUunamapya, Oohi, Omeya nomatalululo gEvi opo gu tule miilonga meendelelo oonkatu dhokukondolola, ngaashi tashi uthwa kOveta yUundjolowele wIimuna (Oveta yo-1 yo-2011), opo ku kondololwe nokukankamekwa etaandelo lyomukithi nguka mbala tashi vulika.
Oshikondo shOmayakulo gUunamiti wIiimuna (DVS) otashi ka pititha wo omukanda gwopashigwana gwopaunamiti tagu holola uuyelele awuhe woonkatu dhokukondolola omukithi.
Mubita okwa kwashilipaleke oshigwana kutya uuministeli otawu ka longa nuudhiginini opo gu kankameke etaandelo lyomukithi nguka mbala ngaashi tashi vulika.
“Onkene, otandi hiya aaNamibia aakwetu ayehe ya longele kumwe noya yambidhidhe okuza kiikondo ayihe yepangelo, miikondo yiimuna, maakwatathani, moshigwana nomiiputudhilo ayihe yi na sha opo tu thikame kumwe mekondjitho lyomukithi nguka omudhigu nogwa nika oshiponga shokutaandela mbala.
“Oshi li oshinakugwanithwa shopashigwana komuNamibia kehe kutya eshunitho nelunduluko lyomalandithilo giimuna pomuthika omunene osho oshipindi shetu shehumokomeho sha dhenga mbanda,” Mubita osho a indile.
Eholoko lyomukithi nguka olya thika petameko lyethimbo lyomaulikilo giipindi yuunamapya, shoka sha tameke nomaulikilo giipindi gaGrootfontein ohela, osho wo gaGobabis ngoka ga tameke mEtitano.
Omunawino omukwakupenzelwa Dr Pete Morkel, ngoka e na ofaalama komuhulo gwOmulonga gwa-Orange nogwa kala ta londodha olwundji kombinga yekondololo lyoongamba mokusitika iimuna tayi taaguluka omulonga, okwa lombwele Republikein kutya eholoko lyomukithi nguka olya li kaali na kweethwa.
“Ngashingeyi otwa tala ashike komagalikano opo tu shi tule kohi yekondololo mbala, ngele hasho otatu ka tala oshikondo shetu shiimuna niinima oyindji tayi ka gwa po.”
Ian Collard, omukuluntuwiliki gwoSavanna Beef, okwa lombwele Republikein kutya ngele omukithi gwEkondo nElaka otagu vulu okukankamekwa mondingandinga waKarasburg noKeetmanshoop, uupyakadhi uunene otawu ka shuna pevi, “ihe osha dhenge ongonyo onene kuuhupilo awuhe woshilongo.
“Ngele iimuna oya thiki miitomeno yoonyama dhokutuma kondje yoshilongo, nena oshiponga oshidhigu lela.”
Okwa ti eholoko lyomukithi nguka otali eta ethikilo lyoondjindikila dhomalandithilo nodhomainyengo iikando niikando kuuhupilo awuhe woshilongo.
Sarel du Toit, omunashipundi gwoDAS Group, shoka sha kwatela mo Reho Meat Processors (RMP) noDesert Wagyu, okwa ti Namibia, ngoka e li oshilongo shahugunina muAfrika sha manguluka ko-FMD, e na oshinakugwanithwa oshinene shokungaunga neholoko lyomukithi nguka pandunge.
“Oshikondo shOmayakulo gUunamiti wIiimuna osha kuta po omulandu gwomondjila gwokukaleka emangepo lyomainyengo ayihe, omasigulo, ootendela nomaulikilo giipindi sigo uupyakadhi wa dhimbululwa wa shunithwa pevi,” osho a lombwele Republikein.
“Oshikakothimbo shotango otashi ka kala ethimbo edhigu okukaleka pombanda nokweeta omadhiladhilo ga yela poshitaafula.
“Ngashingeyi oshinakugwanithwa oshi li koshitayi shokulonga shiilonga yo-DVS opo shi tule miilonga ompangela yiilonga nokutokola omuthika gwayo, e ta tu vulu okutokola oonkatu dhokukatukwa.”
Okwa ti Namibia okwa pumbwa okukala nompangela tayi vulu okulongithwa tayi nyanyudha Ehangano lyUukumwe waEuropa (EU) niilongo iikwawo yomalandithilo kookaansela manga inaashi tamekulula okutuma omalandithilo kuyo okuza moshitopolwa sha manguluka ko-FMD.
Du Toit okwa ti poshikakothimbo shika shatya ngaaka kashi na ehulilo, aaniimuna, iitomeno, aalongi yoonyama, ehala lyokupalula iimuna, omahangano gootendela, oshikondo shiiyenditho naatumi yokondje yoshilongo otaya ka mona iihuna lela notaya ka taalela uupyakadhi uunene.
“Otatu hiti methimbo ewinayi lyepupyalo lyo lela lyo El Niño ta li ya, eethiminiko lyuunapelo, ompumbwe yiikulya yiimuna, omudhingoloko gwiimaliwa tagu thiminike kehe gumwe nometaandelo lyiipindi moshilongo.
“Omuthika neipulo lyoshikakothimbo shika otali ka monika nawa nethimbo - kutya otashi ka kutha uulethimbo lyi thike peni okumona ekandulepo lyuupyakadhi nondjele yomakandulepo ngoka taga ka monika,” osho a popi.
Du Toit, nonando oongaka, okwa li ta tala kombinga ombwaanawa kompito yokukenga iitopolwa moNamibia, shoka a ti otashi vulika okuningwa pamuyelu.
“mUumbugantu, patalo lyombepo yoshilongo, otashi vulika okukondolola, oondjila dhomagandjelo odha ngambekwa noonkatu dhokukondolola iilonga yuukolokoshi odhi li nawa .”
Okwa ti uumbugantu otawu vulu okwiikalekelwa nokwiikalekelwa otaku vulu okutulwa miilonga nuupu.
“Pahangano, oshi li eshongo enene. Eshongo enene lela okwiitaalitha omalandithilo getu gokondje yoshilongo opo ga taambe iikulya ya gamenwa okuza kutse,” Du Toit osho a popi.
Ihe, okwa kaleke eitulomo lye kombinga ombwaanawa.
“Momudhingoloko kehe gwuupyakadhi, oompito oha dhi holoka po. Otatu ka mona omakandulepo. Oshikondo shopaumwene oshi iyamba noshi na oshinakugwanithwa shokumona omakandulepo.”



Comments
Namibian Sun
No comments have been left on this article