Oompangela dhokatomeno kaaChina tadhi tsikile
Aakwashigwana naakuthimbinga ayehe oye na sigo ehulilo lyomwedhi Aguste opo ya holole omaiyuvo gawo nomapulo gawo kombinga yoompangela dhehangano lyaChina okutunga okatomeno koondoongi mOutjo.
Oshikumungu ngoka osha e ta nale omaiyuvo goshigwana shoka sha popi kombinga yenyateko lyomeya gomevi oshowo evi , nomukalo gongeshefa ngoka tagu longithwa okwa nyanwa sho okatomeno hoka kwa tegelelwa ka ka tome oondoongi 70 mesiku moshilongo shoka shin a owala iinamwenyo mbyoka inayi pitilila po160 000.
“Namibia ke na iinamwenyo mboka oyindji opo yi vule okupulitha komeho ongeshefa ndjoka uule woomvula mbali netata okuya poomvula ntano, nuuna ongeshefa ndjoka ya ndopa, nena aakalimo yomOutjo oyo taya ka thiminikwa konkalo ya wapaleke eyonagulo ndyoka tali ka ningwa kongeshefa ndjoka. Ngele oondoongi odha pupo nena uukongo waaheli paveta otawu ka lala omukundu omolwa shompumbwe yoondongi,” aakwashigwana ya holola omaiuyo gawo oshiwike shika.
Ehala mpoka pwa tokolwa okutulwa okatoemno hoka kali na omeya nominino dhiiyekelwahi, nelelo lyaOutjo olya zimina nale opo li gandje omayakulo ngoka pehala ndyoka.
Okwa hololwa woo omaipulo kombinga yomeya ngoka taga ka longithwa mokatomeno hoka sho okatomeno taka ka pumbwa oolita dhomeya mesiku dha thika po-120,000 oshowo olusheno ndoka taluka longithwa mondoolopa ndjoka yi na olusheno halu guko konyala kehe oshiwike.
Mondokumende yuuyelele tayi ithanwa background information document (BID) ndjoka ya shangwa po kehangano lyoQuivertree consulting, ehangano lya kutwa koFu Hair Trading Enterprise opo li ninge omapekaapeko goenvironmental impact assessment (EIA) kombinga yokatomeno hoka, olya hiya aakwashigwana oshowo aakuthimbinga ayehe ya kale ya gandja omaiyuvo gawo nomapulo kombinga yokatomeno hoka sigo opehulilo lyomwedhi Aguste.
Ondokumende ndjoka oya holola kutya pauyelele wa gandjwa kehangano lyoFu Hai Trading Enterprises kombinga yoompangela dhawo dhongeshefa dhoka dha ningilwa omalunduluko, okatomeno hoka otaka ka toma mesiku oondoongi 70 nenge oongombe 100.
Ehangano olya holola kutya mokatomeno hoka otamu ka tomwa owala oondoongi nenge oongombe, nonyama yawo otayi ka tumwa pondje yoshilongo okupitila momatulilo gaMbaye okuya koChina. Ehangano olya tsikile kutya oondoongi ndhoka taya ka toma otadhi kaza monooli moka ehangano lyawo lya mona aniwa oopresenda 62, na inaya holola omwaalu gwoondoongi ngoka guli moshilongo.
Nonando ongaaka, oEIA otayi ka konaakona uupyakadhi womwaalu gwoondoongi mboka tawu keetithwa ketomo lyoondoongi mokatomeno hoka. Pauyelele mboka wa li wa gandjwa kehangano lyIigwana yaHangana lyoFood and Agriculture Organisation mo-2014, Namibia otaku tengenekwa e na oondoongi dha thika po-159 000.
Dr Anja Boshoff-De Witt, omukomeho gwo meat standards moMeat Board of Namibia okwa yelitha kutya kape na oompango dhoka tadhi indike omuntu a ninge omatomeno taka tomenwa iinamwenyo ya yooloka moNamibia, ihe okwa pumbwa okutulwa omilandu dha kwata miiti, opo ku yandwe uupyakadhi.
Okwa yelitha woo kutya monena kape na onyama hayi tumwa moChina, omolwa omukithi gwoshipa.
“Monena Namibia iha tumu onyama koChina molwa omalandulathano ngoka geli miilonga, shoka otashi ti kutya onyama ndjoka tayi ka za mokatomeno hoka oyi na okuya momalanditho gomoshilongo sigo uuna kwa ziminwa onyama yi vule okukala tayi tumwa koChina nege kiilongo yilwe.”
Okwa yelitha kutya Namibia naChina oye na etsokumwe opo ka ku tumwe onyama koChina uule woomwedhi dha thika po-12 omolwa omukithi gwoshipa sho Namibia a dhidhilike omatukuko gomukithi ngoka omvula ya piti.
Svenja Garrard gwoQuivertree consulting okwa koleke kutya evi mpoka tapu tungwa okatomeno hoka olya wapalekwa nale omanga oonkundathana pokati kehangano ndyoka nelelo lyondoolopa yaOutjo inadhi tseyithilwa oshigwana. Evi ndyoka otali ka kala tali hiilwa kehangano lyoFu Hai Trading Enterprise. Omakonaakono ngoka taga kaningwa otaga ka tala woo komauwanawa ngoka taga vulu okweetwa kokatomeno hoka ngaashi oompito dhiilonga nekandulepo lyoluhepo, ihe otaga ka tala woo ngele ope na ompito yelanditho lyoondoongi shaaheli pamulandu onga oshizemo shokatomeno hoka.
Okwa hololwa kutya, Fu Hai Trading okwa yi moonkundathana noBurmeister and Partners opo a manithe ethaneko lyetungo lyokatomeno hoka.
Onkalonawa yiinamwenyo nuuyogoki wonyama ndjoka otayi ka konaakonwa koFood Chain Solutions Namibia.
JANA-MARI SMITH
“Namibia ke na iinamwenyo mboka oyindji opo yi vule okupulitha komeho ongeshefa ndjoka uule woomvula mbali netata okuya poomvula ntano, nuuna ongeshefa ndjoka ya ndopa, nena aakalimo yomOutjo oyo taya ka thiminikwa konkalo ya wapaleke eyonagulo ndyoka tali ka ningwa kongeshefa ndjoka. Ngele oondoongi odha pupo nena uukongo waaheli paveta otawu ka lala omukundu omolwa shompumbwe yoondongi,” aakwashigwana ya holola omaiuyo gawo oshiwike shika.
Ehala mpoka pwa tokolwa okutulwa okatoemno hoka kali na omeya nominino dhiiyekelwahi, nelelo lyaOutjo olya zimina nale opo li gandje omayakulo ngoka pehala ndyoka.
Okwa hololwa woo omaipulo kombinga yomeya ngoka taga ka longithwa mokatomeno hoka sho okatomeno taka ka pumbwa oolita dhomeya mesiku dha thika po-120,000 oshowo olusheno ndoka taluka longithwa mondoolopa ndjoka yi na olusheno halu guko konyala kehe oshiwike.
Mondokumende yuuyelele tayi ithanwa background information document (BID) ndjoka ya shangwa po kehangano lyoQuivertree consulting, ehangano lya kutwa koFu Hair Trading Enterprise opo li ninge omapekaapeko goenvironmental impact assessment (EIA) kombinga yokatomeno hoka, olya hiya aakwashigwana oshowo aakuthimbinga ayehe ya kale ya gandja omaiyuvo gawo nomapulo kombinga yokatomeno hoka sigo opehulilo lyomwedhi Aguste.
Ondokumende ndjoka oya holola kutya pauyelele wa gandjwa kehangano lyoFu Hai Trading Enterprises kombinga yoompangela dhawo dhongeshefa dhoka dha ningilwa omalunduluko, okatomeno hoka otaka ka toma mesiku oondoongi 70 nenge oongombe 100.
Ehangano olya holola kutya mokatomeno hoka otamu ka tomwa owala oondoongi nenge oongombe, nonyama yawo otayi ka tumwa pondje yoshilongo okupitila momatulilo gaMbaye okuya koChina. Ehangano olya tsikile kutya oondoongi ndhoka taya ka toma otadhi kaza monooli moka ehangano lyawo lya mona aniwa oopresenda 62, na inaya holola omwaalu gwoondoongi ngoka guli moshilongo.
Nonando ongaaka, oEIA otayi ka konaakona uupyakadhi womwaalu gwoondoongi mboka tawu keetithwa ketomo lyoondoongi mokatomeno hoka. Pauyelele mboka wa li wa gandjwa kehangano lyIigwana yaHangana lyoFood and Agriculture Organisation mo-2014, Namibia otaku tengenekwa e na oondoongi dha thika po-159 000.
Dr Anja Boshoff-De Witt, omukomeho gwo meat standards moMeat Board of Namibia okwa yelitha kutya kape na oompango dhoka tadhi indike omuntu a ninge omatomeno taka tomenwa iinamwenyo ya yooloka moNamibia, ihe okwa pumbwa okutulwa omilandu dha kwata miiti, opo ku yandwe uupyakadhi.
Okwa yelitha woo kutya monena kape na onyama hayi tumwa moChina, omolwa omukithi gwoshipa.
“Monena Namibia iha tumu onyama koChina molwa omalandulathano ngoka geli miilonga, shoka otashi ti kutya onyama ndjoka tayi ka za mokatomeno hoka oyi na okuya momalanditho gomoshilongo sigo uuna kwa ziminwa onyama yi vule okukala tayi tumwa koChina nege kiilongo yilwe.”
Okwa yelitha kutya Namibia naChina oye na etsokumwe opo ka ku tumwe onyama koChina uule woomwedhi dha thika po-12 omolwa omukithi gwoshipa sho Namibia a dhidhilike omatukuko gomukithi ngoka omvula ya piti.
Svenja Garrard gwoQuivertree consulting okwa koleke kutya evi mpoka tapu tungwa okatomeno hoka olya wapalekwa nale omanga oonkundathana pokati kehangano ndyoka nelelo lyondoolopa yaOutjo inadhi tseyithilwa oshigwana. Evi ndyoka otali ka kala tali hiilwa kehangano lyoFu Hai Trading Enterprise. Omakonaakono ngoka taga kaningwa otaga ka tala woo komauwanawa ngoka taga vulu okweetwa kokatomeno hoka ngaashi oompito dhiilonga nekandulepo lyoluhepo, ihe otaga ka tala woo ngele ope na ompito yelanditho lyoondoongi shaaheli pamulandu onga oshizemo shokatomeno hoka.
Okwa hololwa kutya, Fu Hai Trading okwa yi moonkundathana noBurmeister and Partners opo a manithe ethaneko lyetungo lyokatomeno hoka.
Onkalonawa yiinamwenyo nuuyogoki wonyama ndjoka otayi ka konaakonwa koFood Chain Solutions Namibia.
JANA-MARI SMITH



Comments
Namibian Sun
No comments have been left on this article