Omaponokelo taga ningilwa aakwiilongo moSA oga pumbwa okuhulithwapo
Ongeyo ya londo mokati kaakwashigwana yiilonga yaAfrica ya yooloka, kuliwe ompinge niikolokosha pokati kaaludhe unene mbyoka tayi ningilwa aakwiilongo moSouth Africa nokuhanagulapo oongeshefa dhawo.
Aakwashigwana yaNamibia mboka yeli moSouth Africa oya kunkililwa opo ya yande okuya pomahala gamwe, sho ongongahangano yIigwana yaAfrica oshowo SADC ya kondema iikolokosha nomaponokelo ngoka.
Iiponokela mbyoka oya etitha Zambia akaleke uudhano wokatanga kokoompadhi naBafana Bafana, omolwa uumbanda wegameno, naNigeria okwa pula South Africa a tulilwe mo oondjindikila, omanga aaleli yiilongo yimwe ya Africa yiikutha momutumba gwoWorld Economic Forum (WEF) Africa ngoka gwa tameke oshiwike shika moCape Twon omolwa iiponokela mbyoka tayi ningilwa aakwiilongo.
Aaleli yaDemocratic Republic of Congo (DRC), Malawi oshowo Rwanda oya kaleke omakuthombinga gawo momutumba ngoka, ihe omuleli gwaNamibia, Hage Geingob okwa yi a ka kuthe ombinga momutumba ngoka tagu hulu nena.
Iikolokosha mbyoka otayi ningwa nokuhanagula oongeshefa ooshona dhaazaizai moSouth Africa nokukuthamo iilandithomwa yawo oshowo okuya ningila omaponokela gokolutu.
Iiponokela mbyoka oya tameke moGauteng ihe ngashiingeyi ongeyo oya taandela miitopolwa yimwe niiponokela otayi ningilwa omuntu kehe ngoka kwa monika kutya keshi omukwashigwana gwoshilongo shoka, na oya taandela moJohannesburg.
Aantu yatano oya dhipagwa ngashiingeyi konima nkene iiponokela mbyoka ya tameke nomuleli gwaSouth Africa, Cyril Ramaphosa okwa uvaneke okukeelela nokuyanda iikolokosha mboka.
Opolisi yaSouth Africa oya koleke kutya yatatu yomaantu yatano mboka ya dhipagwa aakwashigwana yaSouth Africa naantu ya thika po 300 oya tulwa miipandeko momudhingoloko gwaGauteng, konima nkene iiponokela mbyoka ya tameke. Omukalelipo gwaNamibia mo South Africa, Veiccoh Nghiwete, okwa kunkilile AaNamibia ayehe mboka yeli moshilongo shoka nenge taya yi molweendo moshilongo shoka opo ya kale ya angala nokukwashilipaleka egameno lyawo.
Okwa kunkilile woo aakwashigwana mboka ye li momudhingoloko gwaGauteng opo ya yande omahala ngoka ge na iikolokosha.
Omahala gamwe po ngoka a tumbula ongaashi Pretoria central business district (CBD), Marabastad, Johannesburg CBD, Hillbrow, Turfontein, Jeppestown, Malvern, Tembisa oshowo Sunnyside.
Okwa popi kutya AaNamibia ya gumwa kiiponokela mbyoka oya pumbwa okulopotela ombelewa yomukalelipo moPretoria nenge moCape Town.
Omutseyinanwa miikundaneki moSouth Africa gwoTangaza Africa Media, Professor Nixon Kariithi, okwa lombwele oNamibian Sun kutya oshilongo itashi pitika iilongo yiikuthemo momutumba gwasimana molwaashoka oyi wete inaya simanekwa.
Okwa tsikile kutya South Africa ita vulu iilandithe onga ehala ewanawa lyomapungulilo omanga kamu na esimaneko lyuuthemba womaliko gaantu.
Kariithi okwa popi kutya iiponokela mbyoka kayi na sha owala epulo kombinga yaazaizai ihe okombinga woo yesimaneko lyuumwene, ngele tashi ya koongengefa oonene naadhoka oonshona.
Okwa popi kutya iiponokela mbyoka otayi popi oshindji kombinga yaakwashigwana yoshilongo shoka, oshowo opolisi yoshilongo shoka, aakwashigwana kaye na uumbanda wokuyonagula omaliko gaantu molwaashoka oye shi shi kutya kaye na shoka taya ningwa.
Okwa popi kutya oshilongo shoka oshi na uupyakadhi uunene, molwaashoka ihaya uvu iinima mbyoka tayi ningwa moNamibia nenge miilongo yimwe po.
Omuleli gwongundu yoPopular Democratic Movement (PDM), McHenry Venaani okwa koleke koNamibian Sun kutya kwa shangela ombaapila Iigwana yaAfrica oshowo SADC opo ya katukile South Africa oonkatu omolwa iikolokosha mbyoka tayi ningwa kaakwashigwana ye.
Okwa popi kutya ita popile eteyo lyoompango ndyoka tali ningwa kaakwashigwana yaSouth Africa omolwa iiponokela mbyoka taya ningile aazaizai moSouth Africa noshilongo shoka osha pumbwa okupewa egeelo.
Okwa popi kutya ngele ope na aazaizai mboka itaya landula oompango nena oya pumbwa okuungaungiwa nayo koveta ihe ha kaakwashigwana.
Mombaapila ndjoka a shangele SADC oshowo AU okwa popi kutya iikolokosha tayi ningilwa aakwiilongo moSouth Africa oya li ya tameke momvula yo 2008 na oya faalela oomwenyo dhaantu 62.
Natango iikolokosha mbyoka oya ningwa mo 2015 nokuyonagula oongeshefa dhaantu ihe natango nuumvo oya tameke ishewe, okwa pula omalelo goshilongo shoka ga katuke oonkatu nokugamena oomwenyo nomaliko gaantu mboka.
AU a popi
Omunashipundi gwoAU, Moussa Faki Mahamat okwa popi kutya otaya kondema iiponokela mbyoka tayi ningilwa aakwiilongo moSouth Africa oshowo okuhanagula nokuyonagula omaliko gawo.
Momukanda ngoka a pititha Mahamat okwa popi kutya okwa tsuwa omukumo komatulo miipandeko ngoka ga ningwa komalelo goshilongo shoka na okwa pula ekatuko lyoonkatu dha gwedhwapo opo ku gamenwe oomwenyo dhaantu nomaliko gawo.
Mahamat okwa popi kutya AU okwiitulamo mokukwathela elelo lyoshilongo shoka opo li kandule po omukundu ngoka nokukalekapo ombili negameno moshilongo shoka.
ELLANIE SMIT
Iiponokela mbyoka oya etitha Zambia akaleke uudhano wokatanga kokoompadhi naBafana Bafana, omolwa uumbanda wegameno, naNigeria okwa pula South Africa a tulilwe mo oondjindikila, omanga aaleli yiilongo yimwe ya Africa yiikutha momutumba gwoWorld Economic Forum (WEF) Africa ngoka gwa tameke oshiwike shika moCape Twon omolwa iiponokela mbyoka tayi ningilwa aakwiilongo.
Aaleli yaDemocratic Republic of Congo (DRC), Malawi oshowo Rwanda oya kaleke omakuthombinga gawo momutumba ngoka, ihe omuleli gwaNamibia, Hage Geingob okwa yi a ka kuthe ombinga momutumba ngoka tagu hulu nena.
Iikolokosha mbyoka otayi ningwa nokuhanagula oongeshefa ooshona dhaazaizai moSouth Africa nokukuthamo iilandithomwa yawo oshowo okuya ningila omaponokela gokolutu.
Iiponokela mbyoka oya tameke moGauteng ihe ngashiingeyi ongeyo oya taandela miitopolwa yimwe niiponokela otayi ningilwa omuntu kehe ngoka kwa monika kutya keshi omukwashigwana gwoshilongo shoka, na oya taandela moJohannesburg.
Aantu yatano oya dhipagwa ngashiingeyi konima nkene iiponokela mbyoka ya tameke nomuleli gwaSouth Africa, Cyril Ramaphosa okwa uvaneke okukeelela nokuyanda iikolokosha mboka.
Opolisi yaSouth Africa oya koleke kutya yatatu yomaantu yatano mboka ya dhipagwa aakwashigwana yaSouth Africa naantu ya thika po 300 oya tulwa miipandeko momudhingoloko gwaGauteng, konima nkene iiponokela mbyoka ya tameke. Omukalelipo gwaNamibia mo South Africa, Veiccoh Nghiwete, okwa kunkilile AaNamibia ayehe mboka yeli moshilongo shoka nenge taya yi molweendo moshilongo shoka opo ya kale ya angala nokukwashilipaleka egameno lyawo.
Okwa kunkilile woo aakwashigwana mboka ye li momudhingoloko gwaGauteng opo ya yande omahala ngoka ge na iikolokosha.
Omahala gamwe po ngoka a tumbula ongaashi Pretoria central business district (CBD), Marabastad, Johannesburg CBD, Hillbrow, Turfontein, Jeppestown, Malvern, Tembisa oshowo Sunnyside.
Okwa popi kutya AaNamibia ya gumwa kiiponokela mbyoka oya pumbwa okulopotela ombelewa yomukalelipo moPretoria nenge moCape Town.
Omutseyinanwa miikundaneki moSouth Africa gwoTangaza Africa Media, Professor Nixon Kariithi, okwa lombwele oNamibian Sun kutya oshilongo itashi pitika iilongo yiikuthemo momutumba gwasimana molwaashoka oyi wete inaya simanekwa.
Okwa tsikile kutya South Africa ita vulu iilandithe onga ehala ewanawa lyomapungulilo omanga kamu na esimaneko lyuuthemba womaliko gaantu.
Kariithi okwa popi kutya iiponokela mbyoka kayi na sha owala epulo kombinga yaazaizai ihe okombinga woo yesimaneko lyuumwene, ngele tashi ya koongengefa oonene naadhoka oonshona.
Okwa popi kutya iiponokela mbyoka otayi popi oshindji kombinga yaakwashigwana yoshilongo shoka, oshowo opolisi yoshilongo shoka, aakwashigwana kaye na uumbanda wokuyonagula omaliko gaantu molwaashoka oye shi shi kutya kaye na shoka taya ningwa.
Okwa popi kutya oshilongo shoka oshi na uupyakadhi uunene, molwaashoka ihaya uvu iinima mbyoka tayi ningwa moNamibia nenge miilongo yimwe po.
Omuleli gwongundu yoPopular Democratic Movement (PDM), McHenry Venaani okwa koleke koNamibian Sun kutya kwa shangela ombaapila Iigwana yaAfrica oshowo SADC opo ya katukile South Africa oonkatu omolwa iikolokosha mbyoka tayi ningwa kaakwashigwana ye.
Okwa popi kutya ita popile eteyo lyoompango ndyoka tali ningwa kaakwashigwana yaSouth Africa omolwa iiponokela mbyoka taya ningile aazaizai moSouth Africa noshilongo shoka osha pumbwa okupewa egeelo.
Okwa popi kutya ngele ope na aazaizai mboka itaya landula oompango nena oya pumbwa okuungaungiwa nayo koveta ihe ha kaakwashigwana.
Mombaapila ndjoka a shangele SADC oshowo AU okwa popi kutya iikolokosha tayi ningilwa aakwiilongo moSouth Africa oya li ya tameke momvula yo 2008 na oya faalela oomwenyo dhaantu 62.
Natango iikolokosha mbyoka oya ningwa mo 2015 nokuyonagula oongeshefa dhaantu ihe natango nuumvo oya tameke ishewe, okwa pula omalelo goshilongo shoka ga katuke oonkatu nokugamena oomwenyo nomaliko gaantu mboka.
AU a popi
Omunashipundi gwoAU, Moussa Faki Mahamat okwa popi kutya otaya kondema iiponokela mbyoka tayi ningilwa aakwiilongo moSouth Africa oshowo okuhanagula nokuyonagula omaliko gawo.
Momukanda ngoka a pititha Mahamat okwa popi kutya okwa tsuwa omukumo komatulo miipandeko ngoka ga ningwa komalelo goshilongo shoka na okwa pula ekatuko lyoonkatu dha gwedhwapo opo ku gamenwe oomwenyo dhaantu nomaliko gawo.
Mahamat okwa popi kutya AU okwiitulamo mokukwathela elelo lyoshilongo shoka opo li kandule po omukundu ngoka nokukalekapo ombili negameno moshilongo shoka.
ELLANIE SMIT



Comments
Namibian Sun
No comments have been left on this article