Aakwashigwana yaaHai//Om taya ti kutya Etosha olyawo
Oompata kombinga yevi lyuuthiga odha tukuka ishewe pethimbo mpoka taku ningwa omalongekidho gomutumba gwevi ngoka tagu ningwa muSepetemba nuumvo.
Aakwashigwana yomuhoko gwAayelele yoHai//Om oya ningi eindilo lyompangu mOmpangulilo yoPombanda mOvenduka taya popi kutya oshitopolwa shimwe shEtosha oshowo oofaaama 11 moMangetti evi lyawo lyuuthiga woohekulo nooyinakulu.
Mboka otaya kalelwapo paveta kuAndrew Corbett (SC) naNatasha Bassingsthwaite kelombwelo lyoLegal Assistance Centre.
Ongushu yopashimaliwa yevi lyEtosha otaku tengenekwa yi li poobiliyona 3.8 omanga oMangetti yi li poomiliyona 95.
Evi ndyoka oli li oshitopolwa shevi lyaaHai//Om naashoka osha ulikwa mokaalita mo-1884, nonkalamwenyo, omidhugululwakalo, eitaalo, uundjolowele nonkalo yopaliko nuuntu wongundu ndjoka otayi kwatakanithwa nevi ndyoka okuza pethimbo ndyoka.
Oonakutulamo eindilo ndyoka pehala lyaakwashigwana mboka oyo Jan Tsumib, Mannetjie Gabiseb, Bandu Komos, Dawid Willem, Anna Ais, EliasIaokoeon Guxab, Alexander Araeb naNikodemus Habue Hawaseb.
Mboka okwa tegelelwa ya ka yamukule keindilo ndyoka pampangu, ongaashi Epangelo lyaNamibia, Namibia Wildlife Resorts, Hai//Om Traditional Authority, Namibia Development Corporation, Ehirovipuka Conservancy, Sheya Shuusona Conservancy oshowo King Nehale Conservancy.
Meindilo lyawo ndyoka, aakwashigwana mboka yaaHai//Om oya popi kutya oyo ongundu onene yaakwashigwana yomuhoko gwAayelele moNamibia nomonakuziwa oyali ya kala poshitopolwa shevi lyawo lyuuthiga monooli nopokati kaNamibia.
Mboka oya popi kutya oye na uuthemba wokukala pevi lyaawo nokutyapula uuyamba wevi lyawo pamuthigululwakalo gwawo.
Oya popi kutya oya kuthwa uuthemba wawo mboka, sho aanafaalama aatiligane oshowo omihoko dhilwe dha kutha po evi lyawo, edhipago lyiiyamakuti kaakwiita yomapangelo guukoloni oshowo etulo momalugumbo lyevi lyawo na oshe ya ningile oshidhigu okuya momahala ngoka.
Mo-1907 okwa ningwa eindiko lyuukongo wiiyamakuti yimwe po. Kohi yelelo lyuukoloni waSouth Afrika, aakwashigwana mboka yali taya longo momahala giinamwenyo nokuza momahala ngoka oya indikwa okukala pevi mpoka pe na Etosha monena.
Ongundu ndjoka oya popi kutya, kohi yo1964 Odendaal Commission okwa totwa omahala gokukala aakwashigwana yoshipa oshiluudhe ihe inaku tulwa po ehala mpoka tapu kala aakwashigwana yomuhoko gwoHai//Om.
Oya popi kutya epangelo lyokatongotongo olya hwahwameke aanafaalama yAawambo opo ya ninge oofaalama dhawo mevi lyaakwashigwana yaaHai//Om monooli yaMangetti na oya kutu miilonga aakwashigwana yomuhoko gwAayelele onga aaniilonga yawo. Oonakuninga eindilo oya popi kutya oya pumbwa okufutwa molwaashoka oya kanitha evi lyawo lyuuthiga, na oya popi kutya otaya pumbwa okufutwa oshimaliwa shoobiliyona 3.9.
Oya popi woo kutya ya indikwa uuthemba wawo wokulikola omauwanawa okuza moonzo dhopaushitwe mevi lyawo oshowo miiyamakuti ngaashi tashi uthwa komuthigululwakalo gawo.
Oya hala woo okukala haya mono oshitopolwa shiiyemo mbyoka ya likolwa kepangelo oshowo NWR, metotepo lyEtosha.
Aakwashigwana mboka oya hala ompangu yi gandje elombwelo kepangelo oshowo NWR ya holole omushangwahokololo giiyemo ya monika okuza mEtosha, muule womwedhi hamano okutameka nkene Etosha lya totwa po mo-1958.
Omupanguli Hosea Angula okwa undulile epwaakeno lyeindilo ndyoka komasiku 21 gaJuni nuumvo.
FRED GOEIEMAN
Aakwashigwana yomuhoko gwAayelele yoHai//Om oya ningi eindilo lyompangu mOmpangulilo yoPombanda mOvenduka taya popi kutya oshitopolwa shimwe shEtosha oshowo oofaaama 11 moMangetti evi lyawo lyuuthiga woohekulo nooyinakulu.
Mboka otaya kalelwapo paveta kuAndrew Corbett (SC) naNatasha Bassingsthwaite kelombwelo lyoLegal Assistance Centre.
Ongushu yopashimaliwa yevi lyEtosha otaku tengenekwa yi li poobiliyona 3.8 omanga oMangetti yi li poomiliyona 95.
Evi ndyoka oli li oshitopolwa shevi lyaaHai//Om naashoka osha ulikwa mokaalita mo-1884, nonkalamwenyo, omidhugululwakalo, eitaalo, uundjolowele nonkalo yopaliko nuuntu wongundu ndjoka otayi kwatakanithwa nevi ndyoka okuza pethimbo ndyoka.
Oonakutulamo eindilo ndyoka pehala lyaakwashigwana mboka oyo Jan Tsumib, Mannetjie Gabiseb, Bandu Komos, Dawid Willem, Anna Ais, EliasIaokoeon Guxab, Alexander Araeb naNikodemus Habue Hawaseb.
Mboka okwa tegelelwa ya ka yamukule keindilo ndyoka pampangu, ongaashi Epangelo lyaNamibia, Namibia Wildlife Resorts, Hai//Om Traditional Authority, Namibia Development Corporation, Ehirovipuka Conservancy, Sheya Shuusona Conservancy oshowo King Nehale Conservancy.
Meindilo lyawo ndyoka, aakwashigwana mboka yaaHai//Om oya popi kutya oyo ongundu onene yaakwashigwana yomuhoko gwAayelele moNamibia nomonakuziwa oyali ya kala poshitopolwa shevi lyawo lyuuthiga monooli nopokati kaNamibia.
Mboka oya popi kutya oye na uuthemba wokukala pevi lyaawo nokutyapula uuyamba wevi lyawo pamuthigululwakalo gwawo.
Oya popi kutya oya kuthwa uuthemba wawo mboka, sho aanafaalama aatiligane oshowo omihoko dhilwe dha kutha po evi lyawo, edhipago lyiiyamakuti kaakwiita yomapangelo guukoloni oshowo etulo momalugumbo lyevi lyawo na oshe ya ningile oshidhigu okuya momahala ngoka.
Mo-1907 okwa ningwa eindiko lyuukongo wiiyamakuti yimwe po. Kohi yelelo lyuukoloni waSouth Afrika, aakwashigwana mboka yali taya longo momahala giinamwenyo nokuza momahala ngoka oya indikwa okukala pevi mpoka pe na Etosha monena.
Ongundu ndjoka oya popi kutya, kohi yo1964 Odendaal Commission okwa totwa omahala gokukala aakwashigwana yoshipa oshiluudhe ihe inaku tulwa po ehala mpoka tapu kala aakwashigwana yomuhoko gwoHai//Om.
Oya popi kutya epangelo lyokatongotongo olya hwahwameke aanafaalama yAawambo opo ya ninge oofaalama dhawo mevi lyaakwashigwana yaaHai//Om monooli yaMangetti na oya kutu miilonga aakwashigwana yomuhoko gwAayelele onga aaniilonga yawo. Oonakuninga eindilo oya popi kutya oya pumbwa okufutwa molwaashoka oya kanitha evi lyawo lyuuthiga, na oya popi kutya otaya pumbwa okufutwa oshimaliwa shoobiliyona 3.9.
Oya popi woo kutya ya indikwa uuthemba wawo wokulikola omauwanawa okuza moonzo dhopaushitwe mevi lyawo oshowo miiyamakuti ngaashi tashi uthwa komuthigululwakalo gawo.
Oya hala woo okukala haya mono oshitopolwa shiiyemo mbyoka ya likolwa kepangelo oshowo NWR, metotepo lyEtosha.
Aakwashigwana mboka oya hala ompangu yi gandje elombwelo kepangelo oshowo NWR ya holole omushangwahokololo giiyemo ya monika okuza mEtosha, muule womwedhi hamano okutameka nkene Etosha lya totwa po mo-1958.
Omupanguli Hosea Angula okwa undulile epwaakeno lyeindilo ndyoka komasiku 21 gaJuni nuumvo.
FRED GOEIEMAN



Comments
Namibian Sun
No comments have been left on this article