• Home
  • LOCAL NEWS
  • Visually impaired slam lack of consultation on baAanuulema yomeho oyendji onkene taa nyengwa okutongolola iimaliwa yomafo iipenknotes
PHOTO: CONTRIBUTED
PHOTO: CONTRIBUTED

Visually impaired slam lack of consultation on baAanuulema yomeho oyendji onkene taa nyengwa okutongolola iimaliwa yomafo iipenknotes

NA
NA
Loise Shiimi

Sha landula sho kwa li kwa tulwa miilonga iimaliwa yomafo iipe omumvogu, aanuulema oyendji yomeho unene mboka yokuushayi, onkene ye na uupyakadhi mokuyoolola iimaliwa mbika iipe. Moonkundathana dhaningwa noNetwrok Media Hub (NMH), Moses Nghipandulwa, omupelesidente gwehangano lyaanuulema womeho, okwa holola omaipulo omanene molwa iimaliwa yomafo mbyoka iipe sho yaana iiulikitho yokuyiyoolola nuupu. Okwa nyanga etokolo ndika sho aanuulema yomeho inaa ya kundathanwa nayo, omanga iimaliwa mbika inaa yi tulwa melongitho.

“Obaanga yoshilongo oya li yi na okukwatathana naakwashigwana yokomikunda yam one omadhiladhilo gawo osho wo omathaneko gawo, omanga inaa ya tula melongitho iimaliwa yomafo yi na omaukwatya ga yooloka ngoka oyendji tatu nyengwa okudhimbulula,” ta ti ngaaka.

Sha landula etulomiilonga, Nghipandulwa okwa gandja omakemo ge koBank of Namibia ashike ombaanga oya li ya ti ka pu na omalunduloko omanene ga ningwa, molwaashoka etulomiilonga lyiimaliwa yomafo iipe, oshinima hashi pula ondjila onde. Nonando ongaaka, ombaanga oya li ya dheula aantu omulongo nane ya vule okudheula wo yakwawo, ihe oshinima shika inashi tulwa miilonga natango.

Okwa dhenge omuthindo ta ti: “ Aantu ashike omulongo nane, ya pewa oshinakugwanithwa shokulonga po yakwawo. Itashi piti. Omolwashike oshinakugwanithwa shi no shi na okugwila komapepe getu? Otatu indile opo Bank of Namibia a gandje oshimaliwa osho wo omadheulo ga shewa ku vule ku ningwe omadheulu gopamuthika golela. Aantu omulongo nane aashona unene nokudheula aantu omauvo.”

Sho a pulwa shi na sha nelandulathano lyomadheulo, Nghipandulwa okwa ti opo ta ku ka ningwa oonkundathana noBnk of Namibia ku monike omukalo tagu opalele opo ku ka tamekwe omadheulo muule womvula.

Okwa indile wo epangelo niikondo yilwe yi kwashilipaleke kutya aantu ye na uulema oya kwatelwa mo moonkundathana dhokuninga omatokolo, peha lyokukala ya patelwa pondje.

Okwa gwedha po ta ti: “ Ando otwa li twa kwatelwa mo moonkundathana dhi na sha nomatokolo, uupyakadhi mbuka ando ina wu kala uunene. Epangelo aluhe otali popi ngaa ekwatelomo lyaayehe moopolohalama dhalyo adhihe, ihe olya ndopa oku shi tula miilonga ma nkatu ndjika, molwa ashike oowina dhaa po naamboka ye na okushi ninga. Ekwatelomo lyaantu ye na uulema moonkundathana dhomatokolo, oshinima sha simana noonkondo.”


Gumwe gomwaamboka ya li ya mono omadheulo. Hafeni Shigwedha,okwa ti nonando ya mona omadheulo, oyendji onkene taya nyengwa okutongolola iimaliwa yomafo. Okwa gandja omalimbililo unene kokuunganeka iigongiilonga, ta ti oohandimwe yamwe otashi vulika ihaa ya talika ngaa nawa.

Okwa dhimbulukwa oshiningwanima sha li sha ningwa moka omunuulema gomeho, inaa hala okutumbulwa kedhina a li a kengelelwa komupambele gwe. Omuntu nguka okwa li e na okumona oshimaliwa shoondola N$1000 ihe okwa li ashike a pewa iimaliwa yomafo itano yoN$50, mbyoka kumwe ye mu pe oo-N$250.

Okwa ti: “ Iinima mbika unene otayi ningwa komikunda, unene kaakwanezimo, moka oonakuninga iihakanwa yaa na naanaa oonkondo dhokutya sha molwaashoka ohaya kwathelwa kaapambele oyo tuu mbo.”

Shigwedha okwa holola ompumbwe onene opo pu monike oonzo dhoshimaliwa dha gwedhwa po ku yambidhidhwe omadheulo gaanuulemo womeho. Andola oshigongiilonga shimwe ashike komvula, ye ta indile omadheulo ngaka ga tulwe miilonga nziya nuumvo.

Okwa ti omaukwatya nenge uudhulumutulu mboka wa tulwa kiimaliwa yomafo nelalakano okukwathela aanuulema yomeho mokutongolola iimaliwa ohayu dhimi ko mbala, shoka hashi etele aanuulema mbaka uupyakadhi mokuninga omayooloko nokutongolola iimaliwa mbika yomafo.

Frans Sinengela, omutoolinkundana koraido yoEagle FM, nokuli omunuulema gomeho, okwa ti ye iimaliwa ohe yi tongolola nuupu oshoka ye okwa valwa kee na oshipala. Ihe nonando ongawo okwa holola wo omashongo unene ga guma mboka ya lemana omeho. Okwe shi koleke kutya opuna eyooloko enene pokati kiimaliwa yomafo iipe niikulu, nomayooloko ngaka otaga eta engwangwano kaanuulema yomeho.

Nonando a pandula oonkambadhala dha ningwa koBank of Namibia, okwa gandja omadhiladhilo opo ombaanga yi yambidhidhe enduluko lyuutekinolohi tau vulu okukwathela metongololo lyiimaliwa yomafo monakuyiwa.

Sho a pulwa a tye kosha, omupopiliko goBank of Namibia Kazembire Zemburuka okwa ti, uudhulumutu kiimaliwa owa tulwa ko nuunkulungu opo wu kwathele aanuulema womeho. Ta fatulula wo tati uuna uudhulumutu mbuka wa halakanako koshimaliwa, oshinima ashike shi na okuholoka molwaashoka oshimaliwa sha longa ethimbo.

“Ongaashi momathimbo ga piti, iimaliwa mbyoka ya li ya kulupa unene oya li ya kuthwa mo melongitho moompito dhimwe, uuna kwa ndhindhilikwa kutya oshimaliwa osho tuu shoka osha longa ethimbo,” ta ti ngaaka.




 

Comments

Namibian Sun 2026-05-13

No comments have been left on this article

Please login to leave a comment