• Home
  • LOCAL NEWS
  • Shityuwete okwa gwana okufumvikwa momawendo gOmapendafule - Ekandjo ta ti

Shityuwete okwa gwana okufumvikwa momawendo gOmapendafule - Ekandjo ta ti

Omunadholongo nale gwaRobben Island a nyenyeta
Ezimo lyaShityuwete olya popi kutya ehalo lye lyahugunina okwa li okufumvikwa pehala limwe naakwawo yomOndjeedhililo ya-Robben momawendo gOmapendafule.
Sonja Smith

Omugaluki gwokekondjelomanguluko Jerry Ekandjo naminista gwonale mOkabinete Calle Schlettwein oya hiya epangelo li tseyithe Helao Joseph Shityuwete pambelewa onga ependafule lyopashigwana noku fumvikwe pomawendo gOmapendafule.


Omupresidente Netumbo Nandi-Ndaitwah okwa gandja efumviko lyopambelewa lyepangelo kuShityuwete, shoka tashi ekelehi efumviko lye momawendo gOmapendafule.


Ekandjo, ngoka ye mwene a li omutamanekwa mondholongo yomOlukalwa lwaRobben Island, okwa ulike omalimbililo momilandu dha longithwa okutokola efumviko lyepangelo lyaShityuwete.


“Helao okwa li gumwe gwomatanga gopetameko go-Swapo. Onda zi oku mu tseya mo-1963 mOvenduka polukalwa lwo-Old Location,” osho a lombwele o-Namibian Sun mEtine.

“Pethimbo ndyoka onda li owala omugundjuka gwomimvo 16. Otwa li hatu kala miigongi yo-Swapo mbyoka ya li hayi popithwa kuye pamwe naJason Mutumbulwa, John ya Otto Nankudhu naNathaniel Maxuilili, naakwawo yalwe,” Ekandjo osho a ti.

Okwa gwedha po kutya Shityuwete ependafule nogumwe gwomaatungi yopetameko yo-Swapo nosho wo yo-People's Liberation Army of Namibia (PLAN).

“Okwa longa oshindji moshilongo shika. Okwa opalela okuya komawendo gOmapendafule,” osho a ti, e ta gwedha po kutya epangelo oli na okuyelukitha kutya omolwashike Shityuwete inaa tseyithwa onga ependafule lyopashigwana.

“Pamuthigululwakalo, uuna omuntu gwomuthika ngoka a hulitha, oku na okufumvikwa pomawendo gOmapendafule, mOshikundiki shaEenhana nenge mOshikundiki shOmugulugwombashe. Shika osho oshiningwa  shuule womimvo 30 dha piti,” Ekandjo osho a ti.

Okwa ti okwa tseyithilwa pethimbo lyoshituthi shedhimbuluko shaShityuwete kutya aakwanezimo oya li ya zimine efumviko pomawendo gOmapendafule, ihe okwa li ina pewa edhindhiliko lyuupendafule lyopashigwana. 

“Ngame ondi uvite kutya oya lombwelwa taku ti, 'Ahawe, ye ke shi ependafule.' Oku za uunake ngawo?” osho a pula, e ta kunkilile omupresidente a talulule etokolo ndyoka. 

“Etokolo lyokomitiye na li tindwe. Omulumentu nguka okwa hepekwa nokwa dhengelwa kolusheno pethimbo a tulwa miipandeko. Okwa mono iihuna omolwa emanguluko lyoshilongo shika. Etokolo ndika olya pumbwa okutalululwa,” Ekandjo osho a ti.

“Ye ependafule” 

Ekandjo ina popya ngele uukwatya wiilyo yokomitiye, ehiilo lyawo, nenge omilandu dhoka taku popiwa dha longithwa odha tseyithwa moshigwana. 

Schlettwein okwa ningi wo eindilo lya fa ndyoka, ta ti Shityuwete okwa li e na okulalekwa pehala lye lyahugunina pamwe naakwawo mboka ya li aatamanekwa mondjeedhililo yomOlukalwa lwaRobben.  

“Hailwa Helao Joseph Shityuwete okwa simanekwa nefumviko lyepangelo, naashika osha pandulwa, ihe ye ependafule,” Schlettwein osho a nyola. 

“Ye naakwawo mboka ya li aatamanekwa mondjeendhililo yomOlukalwa lwaRobben oya gandja po ethimbo lyoonkalamwenyo yawo opo tse tu manguluke. Shoka osho hashi ningi omuntu omapendafule, nonda li ndi hala a vululukwe nombili pamwe nooyakwawo. Otatuu mu simaneke,” Schlettwein osho a nyola kepandja lyokomalungula.  

Ombelewa yOmupresidente oya pulwa yi yelithe ngele Shityuwete okwa li a talikila ompito yokupewa edhindhiliko lyependafule lyopashigwana, ngele efumviko komawendo gOmapendafule sigo ompaka oli li metalululo, nosho wo kutya omulandu gwashike hagu landulwa uuna taku tokolwa esimaneko lya tya ngawo.

Ehalo lyahugunina 

Omupopililiko gwaakwanezimo Julius Ngweda okwa ti Shityuwete okwa li e na ehalo li li ngeyi kutya andola a fumvikwe pehala limwe naakwawo pomawendo gOmapendafule.  

“Onga ezimo, otwa hala ehalo lye lyahugunina li gwanithwe po. Ehalo ndyoka oli li kutya, uuna a hulitha nepangelo tali tseyitha efumviko lye, okwa hala okufumvikwa pehala limwe naakwawo, ngaashi Dimo Hamaambo, nosho wo kuume ke gwokuza nale, Andimba Toivo ya Toivo,” Ngweda osho a lombwele o-Namibian Sun. 

Ngweda okwa ti Shityuwete okwa li a kwatelwa mo momepipi lyotango lyaAakwashigwana yaNamibia mboka ya tameke ekondjelomanguluko lyomatanga gokukondjitha uukoloni waSouth Africa. 

“Tate Shityuwete okwa li umwe gwomatanga gopetameko okutameka ekondjelomanguluko, mongundu ontiyali. Onga ezimo, otatu pulapula: Miilonga ayihe mbyoka a ningile oshilongo shika, oshike ishewe sha li tashi pulwa kuye opo a tseyithwe onga ependafule?” 

Ngweda okwa dhenge omuthindo kutya aakwanezimo kayai li taya pula uuwanawa wopashimaliwa nenge wopaumwene.

“Ita tu pula oshindji, na inatu hala sha shoka tashi tu etele uuwanawa. Otwa hala owala ehalo lye lyahugunina li gwanithwe po,” osho a ti.  

A kwatwa po, a hepekwa, nokwa tulwa mondholongo 

Shityuwete okwa ningi omukuthimbinga gwopapolitika pethimbo a li ta longo onga omuniilonga gwokondalaka koodoka dhaWalvis Bay nokwa yi mehangano lyo-Ovamboland People’s Organisation mo-1959. Okwa kwathele metulo po lyoshikandjo shalyo moWalvis Bay manga o-Swapo inaayi totwa mo-1960.  

Okwa thigi po Namibia mo-1964 nolwanima okwa mono edheulo lyuukwaita moGhana noTanzania manga inaashuna mo-1966 onga oshitopolwa shongundu ya tumwa okulongekidha ekondjelomanguluko. Okwa tulwa miipandeko popepi naNkurenkuru, a kwatwa nokwa hepekwa manga inaa thikama mompangu pamwe naakondjelimanguluko aakwawo yaNamibia moshipotha sho-State v Tuhadeleni naAalumentu aakwawo 36. 

Shityuwete okwa tokolelwa egeelo lyoomvula 20 mondholongo mo-1968 no-okwa kala oomvula dhi vulithe po-16 mOlukalwa lwaRobben manga inaa mangululwa muMai gwomumvo 1984. 

Aatamanekwa aakwawo yopapolitika yaNamibia mboka ya li ya tulwa mondholongo moshitundalongo shoka omwa kwatelwa Andimba Toivo ya Toivo, John Pandeni, John ya Otto Nankudhu, Eliaser Tuhadeleni, Jerry Ekandjo naGerson Veii. Oyendji muyo lwanima oya tseyithwa onga omapendafule gopashigwana noya fumvikwa pomawendo gOmapendafule. 

Konima yemangululo lye mondholongo, Shityuwete okwiilongele mOshilongo shaNglane mekwatho lyonzapo yelongo lya kwathelwa kehangano lyoongeleka moNamibia, ano o-Council of Churches in Namibia no-Africa Educational Trust. 

Okwa shuna moNamibia mo-1989, a kwathele metotopo lyuuministeli wiilonga, nokwa longa onga omupevikuluntuwiliki gwoshikondo shiipambele yaaniilonga sigo okethimbo lyepenzelo lye mo-1996. Okwa kwathele wo metotopo lyOveta yotango yIilonga yaNamibia konima yemanguluko. 

Shityuwete okwa nyola omiyonena dhe membo lyonkalamwenyo ye lyomapandja 254 ta li ithanwa 'Never Follow the Wolf: The Autobiography of a Namibian Freedom Fighter', lya nyanyangidhwa mo-1990.


Oonkambadhala dhokumona omapopyo okuza komunashipundi gwOkomitiye yOmayele gOmasimaneko gOpashigwana moNamibia, Annely Haiphene, odha hulile muunyengwi. 



Comments

Namibian Sun 2026-09-14

No comments have been left on this article

Please login to leave a comment