Omboloto ya gu mokana koNdama yOkuuzilo

Ongundu yaalongi ya li taya iyamba posikola ya li nale hayi ithanwa Ndama East school moRundu otaya nyenyeta taa ti ina pewa oompito dhiilonga tayi kalelele nonando ya kala nokulonga oomula odhindji, moka aalongi ashike yaali yomaalongi omu-14 ya mono iilonga. Osikola ngaashingeyi oya ninga yepangelo, noya li ya tseyitha oompito dhiilonga muDesemba omumvogu, moka omapulaapulo gaalongi ga li ga ningwa muFebuluali.

Aalongi ya gumwa koshinima shika otaya pula epangelo opo li ya tale, taati mboka ya toto po osikola oyo ya li ye na okutalwa tango peha taya thigwa yaana iilonga.

Omukuluntusikola omukulu Ndara Aser okwa ti mboka ya li yi iyamba, oya dhana onkandangala shili mokweeta po nokuyambulapo osikola.

Okwa ti: “ Onda longa posikola mpaka oomvula ne. Sho nda tameka, omwaalu gwaanona ogwa li ashike gwa pita pethele kashona, ihe nena sho tatu popi omwaalu ogwa londa sigo opaanona 1 600.”

Aser otati omwaalu gwaanona andola otagu eta po oompito dhiilonga omi-42.

Okwa ti otashi uvitha nayi sho aalongi aayiyambi ye na oowino inaa ya mona iilonga.

Ta ti: “ Moompito dhiilonga dha li po dhuulongi, yaa li ashike (yomaiyambi) ya li ya piti uukonakono womapulaapula omanga oyendji ya li ya ndopa moka nangame omukuluntusikola nda kwatelwa mo.”

Aser otati aalongi oya li ya talelwa oshikando sha piti niizemo oya li ya ulike yili nawa.

“Uuministeli owa li wa lombwela aavali kutya, pamwe opuna omaipulo ngele out shi tuu okulonga onkene otwa li twa ningilwa omakonaakono taga tala iilonga yetu noyendji otwa li twa mono iitsa 80%”, ta ti ngaaka.

Okwaahalonga nuuyuuki

Aser otati nonando aalongi taya iyamba ya li ya tsuwa omukumo ya tsikile nokulonga konima ye talelopo lyomupilima minsita Elijah Ngurare osho wo minister gwelongo Sanet Steenkamp, oya ka kanitha iilonga ywo lwa nima.

Ota ti: “ Otwa li twa lombwelwa tu longe nenyanyu, ihe konima otwa ka tidhwa mo momudhingoloko shaashi iilonga ye tu ina yi pumbiwa naalongi aape oye ya.”

Gumwe gomaalongi ya gumwa kushika Kambinda Eugene, otati, manga osikola ya li inaa yi taambwa ko kepangelo, okwiiyamba oomvula ndatu ta longo oshilongwa shoSocial Studies.

“Onda uva nayi unene. Dhiladhila ashike to iyamba oomvula adhihe ndatu ndele ngaashingeyi oto lombwelwa kutya ino gwana okulonga. Kashi li pauyuuki”, Ta ti ngaka.

Eugene ngoka ena onzapo yodegree okuza koUNAM, ota ti aalongi aakulu ngaashingeyi oya thigwa pomutenya yaana iilonga, yaashi kutya onakuyiwa yawo oyi li ngiini.

Ota ti: “Otwa kala hatu longo oomvula, ihe ngaashingeyi otwa ka kuutumba komagumbo katu shi ngele onatu ka talika ngaa.”

Omilandu dha landulwa

Omukuluntu goshikondo shelongo moshitopolwa shaKavango yokuuzilo Christine Shilima, okwa popile omulandu gwa landulwa mekuto lyaalongi tati okwa li kwa landulwa omauthompango gopashigwana ngaashi ge li.

Okwa ti: “ Inatu ya uvanekela sha tse. Omulandu gokukuta odho adhike dha landulwa ngaashi twa wilika kominista yelongo.”

Shilima okwa tsu omuthindo tati oompito dhiilonga odha li dha patulukila kehe gumwe moshilongo ngoka a gwanitha po shoka tashi pulwa.

Ta ti: “ Kapuna okuningila koombunda. Oompito dhiilonga odha li dha tseyithwa memanguluko opo kehe gumwe a gwanitha po shoka tashi pulwa a ninge eindilo”.

Okwa fatulula tati oonakuninga omaindilo oya ya muukonakono wokunyola nokupoya mboka w aka dhinda mo mboka ye na okupewa iilonga.

Okwa ti opwa li oompito dhiilonga omu-17, ndhoka dha tseyithwa miiluku, oompoosa ntano tango, taku tseyithwa ne, ta ku katseyithwa wo hetatu.

Ekandulepo lyomukundu

Omanga kwa iyuthwa nawa komautho nomalandulathano, okwa koleke wo kutya omakemo okwe ga uva nomathaneko ga gandja oga tumwa kombelewa yomukuluntupitithi guuministeli opo a tale oshinima shika.

Okwa fatulula ta ti: “ Kandina oonkondo okukonda omilandu dhokugandja iilonga ihe omukuluntupitithi goshikondo ota vulu”.

Pamapopye ge, Shilima okwa ti omathaneko ge li po okutula aalongi ya gumwa koshinima shika koosikola dhilwe.

“Ngele sha ziminwa, otatu ya pe iilonga yoosikola dhimwe kaapuna omathigathanepo nenge omatseyitho goompito dhiilonga”.