• Home
  • LOCAL NEWS
  • Epangelo otali kunkile aaleli yopamuthigululwakalo ya kwatele po omithigululwakalo
UUWILIKI UUPE: Hompa gwoVagciriku Bartholomeus Aruvita Kayoka ETHANO: Eliot IpingernPHOTO: Eliot Ipinge
UUWILIKI UUPE: Hompa gwoVagciriku Bartholomeus Aruvita Kayoka ETHANO: Eliot IpingernPHOTO: Eliot Ipinge

Epangelo otali kunkile aaleli yopamuthigululwakalo ya kwatele po omithigululwakalo

N/AOshitopolwa sha simana kuukwatya wopashigwana
SUBNgurare okwa ti eyooloko lyomithigululwakalo moNamibia olya pumbwa okukala onzo yoonkondo ndele ha yomatopoko, okwa gwedha ko kutya Omupresidente Netumbo Nandi-Ndaitwah onkene a zi nokwiindila ethimbo kehe tu kale oshigwana sha hangana.
Eliot Ipinge

Omuprima Minista Elijah Ngurare okwa indile omalenga gopamuthigululwakalo ya kwatele komeho okukaleka po omapungulilo gopamuthigululwakalo gaNamibia, ta ti kutya omithigululwakalo, omikalo dhingi, noondunge dhashilongo onkene dhi li oshitopolwa sha simana shuukwatya wopashigwana, uukumwe woshigwana, nosho wo okutunga oshigwana. 


Mokupopya pethimbo lyepapiko lyaHompa Bartholomeus Aruvita Kayoka onga omuleli omuti-12 gwElelo lyOpamuthigululwakalo lyOvaGciriku moNdiyona mOshitandani, Ngurare okwa kunkilile kutya ontseyo yomomudhingonoko nomilandu dhopamuthigululwakalo otadhi vulu okukanithwa ngele itadhi taandelithwa koshigwana shokomongula. 


Okwa indile oomalenga gopamuthigululwakalo naakuluntu ya pendudhe omithigululwakalo, oonkundana dhonale nomilandu dhuunamapya dhomomudhingonoko opo ku gamenwe uukwatya wopamuthigululwakalo gwoshilongo.


Okwa ladhipike unene tuu omikunda opo dhi galule omilandu dhopamuthigululwakalo nodhi tote po oompito dhaanyasha opo yi ilonge iikwankundana yopoondjila (oral history), oongano dhonale (folklore) nontseyo yilwe yomomudhingonoko okupitila miiyangadhalwa nomathigathano gopamuthigululwakalo.


Omidhi dhetu odha thikama momithigululwakalo dhetu. Oonkondo dhetu odha thikama moondunge dhetu. Uusimanekelwa wetu owu li momilandu nomomikalo dhetu dhingi ndhoka dha kala dha dhingila uukumwe wetu okuza ethimbo itandi vulu nokuli dhimbulukwa,” osho a popi. 


Ngurare okwa ti eyooloko lyomithigululwakalo moNamibia olya pumbwa okukala onzo yoonkondo ndele ha yomatopoko, okwa gwedha ko kutya Omupresidente Netumbo Nandi-Ndaitwah onkene a zi nokwiindila ethimbo kehe tu kale oshigwana sha hangana.

“Eyooloko lyetu lyopamuthigululwakalo inali kala nando omukundu gwokuya uukumwe wopashigwana nokutunga oshigwana moshipala,” osho a popi.


Okupapikwa huka okwa manitha omulandu gwepingenopo lyomuwiliki gwoshipundi, hoka kwa kwata konyala oomvula heyali konima sho Hompa Kassian Shiyambi a hulitha momumvo 2019. Ehuloko lye olya etitha oontamanana dhomezimo kombinga ya ngu ta thigulula po uuleli, shoka sheta oompata dha kwata ethimbo mompangu, opo nee lwanima oshinima sha shunithwa kUuministeli wEhumokomeho lyOondoolopa nOmomikunda opo shi talululwe.


Omuminista yEhumokomeho lyOondoolopa nOmomikunda James Sankwasa okwa zimine pambelewa Kayoka onga oye omuthigululi gwa uka, sha ningwa petameko lyomumvo nguka. 


Ngurare okwa nongele omadhiko ngoka gwa kwata ethimbo ele, ta ti omatompelo ngoka taga thikama konima yasho oga tseyika nawa mokati koshigwana shaGciriku nokondje yasho, ihe okwa taamba ko ekandulopo lyopambili lyoompata ndhoka. 


“Otwa pumbwa okupandula molwashono omashongo agehe ngoka ga li taga dhiki oshituthi shika oshiwanawa noshenyanyu oga kandulwa po pambili,” osho a popi.

Okwa pandula ayehe mboka ya kwatela mo mokukandula po oompata dhoka, ta ti iizemo yombili otayi ulike uukolele wopolotika, esimaneko neitulemo lyuukumwe lya thikama. Okwa indile iilyo yOshigwana shOpamuthigululwakalo lyoVagciriku opo ya kaleke omayooloko gawo kokule, yo ya hangane owala kohi yomupangeli opamuthigululwakalo omupe ngoka a tulwa koshipundi shuuleli.

“Omolwuukumwe, mbi ya pita po natuyi etheni, tse tu thinde komeho onga ongundu yimwe, ezimo limwe, Oshigwana shOpamuthigululwakalo shoVagciriku shimwe, ishewe onga aakwashigwana yaNamibia ya hangana,” osho a popi. 

Omuprima Minister okwa kwashilipaleke wo elelo lyopamuthigululwakalo kombinga yeitulemo lyepangelo lyokuhwepopaleka egandjo lyomayakulo nokweendelelitha ehumokomeho moshitopolwa shaGciriku. Okwa ti epangelo otali ka tsikile nokutula iimaliwa moosikola, uukilinika, oomboola, iitungitho yomeya nosho wo omaandjakano goondjila, ta tsu omuthindo popoloyeka yondjila yaNdiyona naTsumkwe ndjoka tayi tsikile pethimbo ndika, ominino dhomeya omipe, nosho wo oondjila dhomakwathano ndhoka dha longekidhwa dhu uka komahala guunafaalama womokatikati koshilongo. 

Okwa ladhipike wo omikunda, unene tuu aanyasha, opo ya taambe ko uunamapya onga omukalo gwokumona iiyemo yopamahupilo, ta ti oopoloyeka dheyambidhidho lyepangelo onkene dhi li pampito okukwathela mboka ye na ohokwe yuunafaalama nuunangeshefa. 

Mokupandula Hompa Kayoka kombinga yokupapikwa kwe, Ngurare okwa ti epangelo oli ipyakidhila nokulongela kumwe nelelo lyopamuthigululwakalo opo ku undulwe ehumokomeho, okukaleka po omapungulilo gopamuthigululwakalo, nosho wo okukoleka uukumwe mokati koshigwana.

Mokupopya wo pethimbo lyokupapikwa hoka, Ominista  yEhumokomeho lyOondoolopa nOmomikunda James Sankwasa okwa ti eganeno lypambelewa lyaKayoka olyeetitha ehulo ko lyomvula heyali moka oshigwana shoVagciriku sha kala shaa na uuwiliki. 

Sankwasa okwa indile Hompa omupe opo a wilike elelo lyopamuthigululwakalo pamakotampango gaNamibia nosho wo paVeta yOmalenga gOpamuthigululwakalo, manga a kunkilile kombinga yetopolo nelanditho lyevi lyomomikunda lyaali pauyuuki.

“Evi, mokakololo kehe koshilongo, olyepangelo, kalishi lyomalenga nenge lyooyene yomukunda. Aaleli yopamuthigululwakalo oye li owala aagamenishilongo pehala lyepangelo,” osho Sankwasa a popi.





Comments

Namibian Sun 2026-07-06

No comments have been left on this article

Please login to leave a comment