SURVIVAL: Loide Iinane. PHOTO CONTRIBUTED
SURVIVAL: Loide Iinane. PHOTO CONTRIBUTED

‘Okwaana iilonga okwa ale ku fale ndje meso’

Amono omukumo gokupopya
Elizabeth Kheibes
Omukiintu omukalimo gomOvenduka okwa li a popi moshigwana kombinga yonkalo yohaakuna iilonga ndjoka ya kala olule nosha li nokuli she mu etele omadhiladhilo gokwiikutha omwenyo, sho ngeyi oomwaalu goopelesenda tadhi ihilile pomi-40 dhaagundjuka moNamibia dhaa hena iilonga shi ikwatelela komiyalu dhopambelewa.

Okwaahena iilonga okwa thikama poopelesenda omi-37, shi ikwatelela koloposa yehangano lyomiyali moNamibia oNamibia Stastic Agency (NSA). Omupelesidente Netumbo Nandi-Ndaitwah okwa ningi euvaneko lyokutota oompito dhiilonga dha konda po-500 000 muule woomvula ntano twa taalela, moka oshimaliwa shoobiliona N$85 dha odhekelwa iikondo ngaashi uunamapya nuuniimuna, iikwamahooli nohaasaa osho wo oshikondo shomatungo- mbyoka kwa talika kutya otayi kutu aaNamibia oyendji notayi ka nawapaleka eliko lyoshilongo.

Loide Iinane omunamimvo omi-47, ngoka a li a kanitha iilonga momvumvo 2021 pethimbo lyoCovid-19, okwa ti uulethimbo wohaakuna iilonga nonkalo yohaakuna oshimaliwa uulethimbo oya ehameka unene onkalonawa ye yopamadhiladhilo, shoka nokuli she mu etela uupyakadhi uunene muSeptember 2025.

“Osha li oshidhigu okutaambako onkalo yokukala megumbo esiku alihe itaandi longo sha, ngame itaandi mono iiyemo kehulilo lyomwedhi,” Inane tati ngaaka.” Uundjolowele wopamadhiladhilo oha wu gumu aantu sha yooloka, nomonkalo yandje, okonyala shi faalele omwenyo gwandje.”



Uupyakadhi konima yekutho miilonga

Inane okwa li ha longo momudhilongoloko gwoBrakwater kondje yOvenduka okuza momumvo 2012 sigo ekuthomiilonga lye. Nonando a ninga oonkambadhala odhindji a mone iilonga yolela, okwa ti olundji oompito a li ha mono ooshona moka oondhalate dha kala nokuteka, opoosa miilonga hayi hulithwa po molwa ya talika ko inaa yi pumbiwa we nenge uulethimbo we wokudhindwanawa omanga inaa kutililwa inaa wu gwedhelwa.

Okwa ti, okukala momalimbililo olule okwe mu etele ethindakano lyomadhiladhilo nokukanitha omukumo.

“uuna ndi li ongame awike, opo ihe handi shi ipula unene,” tati ngaaka.” Onda li ndi uvite onda thitikininwa mokakololo komilema. Okukala mokati kaantu okwa li ha ku kwathele ndje ndi shi dhimbwe po kashona, ihe uuna ndi iyadhi ndi li ongame awike, omadhiladhilo notaga galuka.”



Uusiku uudhigu wa lundalala

Ongulohi yomasiku omu-10 September 2025, Iinane okwa ti oongunga dha indjipala, oongodhi odhindjidhindji tadhi dhengwa kaagongeli yoongunga nonkalo moka e la itaa vulu okupangelitha osheenditho she okwa li a thigwa po komadhiladhilo.

“Okwa li ndi ikwashilipaleke kutya okuza mo muuyuni muka otashi hulitha po uululume nuudhigu nda humbata,” osho a ti.

Okwa tokola a londe okatakisa okuya pontompa ndjoka yi li popepi no B1 shopping Complex nelalakano lyokuhulitha po omwenyo gwe, ashike inashi pita molwa aapolisi yoshilandopangelo mboka ya li taya tonatele mondjila moka ye mu mono no ye mu thindikile kegumbo.

Iinane ota pandula aapolisi mbaka molwa omaihumbatonawa gawo osho wo olukeno na unene tuu Sergeant Katiti ngoka e mu yambidhidha nawa lela pethimbo lyoshiningwanima shika. Okwa ti oshinima shika ina ye shi fala tuu nande omoshigwana, shoka sha simanekitha onkalo ye yopaumwene nasigo ethimbo tuu ndyoka a kala nawa pamadhiladhilo.



Okumona omukumo gokupopya

“Osha pula ndje uule woomwedhi ne opo ndi mone omukumbo gokupopya kombinga yaa shoka sha li sha holoka po,” tati ngaaka.

Iinane okwa gwedha po tati etokolo lye opo a manguluke a popye kombinga yaashika olya hwahwamekwa ketumwalaka lyomvula ompe lyomupresidente Nandi-Ndaitwah, ngoka a li a indileopo Aanamibia ya popye memanguluko kombinga yomashongo gomaikuthomwenyo osho wo uundjolowele wopamadhiladhilo.

“Moshipopiwa she, omeleli goshilongo okwa dhimbulukitha oshigwana kutya okukonga ekwatho ka ku shi uukatalume ndele osho uufule,” tati ngaaka.



Okwaahena iilonga otaku eta uupakadhi wuundjolowele wopamadhiladhilo

Iinane okwa ti onkalo yokwaahena iilonga oyo osheetithi oshinene shethindakano lyomadhiladhilo moNamibia unene tuu konima yetukuko lyomukithi gwo-Covid 19. Noopelesenda omi-37 tadhi tengenekelwa aantu yaana iilonga, omagumbo ogendji oga taalela uupyakadhi wopashimaliwa.

Momumvo 2024, okwa li a kongo omakwatho gopashimaliwa goprojeka yokotiivii yaanona, moka a li a yi mekwatathano nomahango ge li lwo po-70, mwa kwatelwa iikondo yopapangelo, iikundaneki, omahangano gaashi gepangelo, omahangano gopashimaliwa osho wo oongeshefa dhopaumwene. Omahangano ashike ga hetatu ga li ge mu yamukula nonando kapuna ndyoka lya li lya vula oku mu pa ekwatho a li ta pumbwa.

“Konima, opolojeka onde keyi hulitha po thiluthilu,” Ta ti, okwa li e na uumbanda wokushundulwa moshigwana osho wo elongithonayi lyomalungula onkene okwa ningi etokolo opo kaa ye moshigwana a ka konge omakwatho.



‘Olundji aantu oya tegelelwa ya kale ya mwenena omaudhigu gawo osho wo aaidhidhimiki’

Iinane okwa itaala kutya Aanamibia oyendji mboka yaa na iilonga kaye na omakwatho nomayambidhidho golela taga gokuhwepopaleka oonkalo dhawo unene tuu mboka inaa ya mona elongo lyopombanda osho wo aalumentu mboka wu uvite oya lyatelelwa po kiinakugwanithwa yawo yopankalathano opo ando ku hwepopalekwe ethindakano lyomadhiladhilo.

Ota ti:” Olundji aantu oya tegelela yakwawo ya idhidhimikile omaupyakadhi gawo meimweneneno ashike otwa pumwa okutalulula iihololwa tatu gandja komapipi tage ya.”

Okwa nyana wo omikalo dhokugandja iilonga ndhoka hadhi patele pondje aantu inaa ya mona elongo lyopombanda unene tuu mboka yoomvula dha huma ko mboka yay i pepipi lyokukonga iilonga nonzapo yondondo ontimulongo ashike pethimbo iilonga ya otindji.

Okwa pula a ti:”Omunasikola opo a piti okwa tegelelwa a ka mone ontseyo yiilonga ngiini ngele ka pu na ngoka te mu pe ompito yiilonga?”



‘Omwenyo gwoye okwa simana’

Iinane ota tsu omuthindo kutya etokolo lye lyokupopya moshigwana kombinga yaashika ine shi ninga ando opo a etelwe ohenda ihe oteshi ningi unene nomukumo kutya pamwe ehokololo lye ota li vulu okukeelela omaikuthomwenyo galwe.

“Ngele shika nda popi otashi ningi yaali nenge ya tatu yaa ikuthe oomwenyo dhawo, oshina nani oshilonga,” ta tsikile ta ti:”Omwenyo goye ogwa simana.”

NAHUPA: Loide Iinane. EFANO OTWE LI PEWA

Comments

Namibian Sun 2026-01-26

No comments have been left on this article

Please login to leave a comment